"Sumqayıt çörək” ASC-nin direktoru Tofiq Hüseynov - 2024-cü il 26 fevral tarixində Azərbaycan tarixində yeni və qürurverici bir səhifə açıldı. İlk dəfə olaraq Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi artıq işğaldan azad edilmiş Xocalı şəhərində anıldı. Bu hadisə təkcə bir anım mərasimi deyildi – bu, 32 illik ağrının, gözləntinin və ədalət axtarışının rəmzi sonluğu, eyni zamanda yeni başlanğıc idi. Uzun illər ərzində doğma yurd-yuvalarından didərgin düşmüş xocalılıların ruhu həmin gün öz torpağında yad edildi və bu, tarixi ədalətin təntənəsi kimi yadda qaldı.

Həmin gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin təməlini qoydu. Dövlət başçısının çıxışı həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan olduqca dərin məna daşıyırdı. Prezident xüsusi vurğuladı ki, memorialın layihəsi illər öncə hazır olsa da, onun inşası məqsədli şəkildə təxirə salınmışdı. Çünki əsl memorial yalnız Xocalının özündə ucalmalı idi və bu qərar tarixi ədalətin bərpasına inamın göstəricisi idi.

Dövlət başçısının bu uzaqgörən siyasəti bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan rəhbərliyi heç vaxt işğal faktı ilə barışmayıb. Bakıda memorial üçün yer ayrılması belə yalnız müvəqqəti variant idi. Əsl məqsəd Xocalının azad ediləcəyi günə qədər səbir və strateji hazırlıqla gözləmək idi. Bu, milli iradənin və dövlət qətiyyətinin təcəssümü idi.

2003–2020-ci illər ərzində ölkənin iqtisadi gücünün artırılması, ordu quruculuğunun gücləndirilməsi və beynəlxalq diplomatiyanın genişləndirilməsi məhz torpaqların azad olunması hədəfinə xidmət edirdi. Enerji layihələri, regional əməkdaşlıq platformaları və güclü maliyyə ehtiyatları Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütməsinə imkan yaratdı. Bu dövrdə formalaşan güclü dövlət modeli gələcək qələbənin əsasını qoydu.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş vermiş və tarixə İkinci Qarabağ müharibəsi kimi düşən Vətən müharibəsi 44 gün ərzində Azərbaycanın hərbi və siyasi iradəsini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Azərbaycan Ordusu işğal altında olan torpaqları azad edərək uzun illər davam edən ədalətsizliyə son qoydu. Bu zəfər xalqın birliyi və dövlətin qətiyyətli siyasətinin nəticəsi idi.

Uzun illər ərzində Azərbaycan beynəlxalq aləmdə “Xocalıya ədalət!” çağırışı ilə çıxış edirdi. Bu çağırış təkcə siyasi şüar deyildi, həm də bir xalqın ədalət tələbiydi. Bir sıra ölkələrin soyqırımı tanıması mühüm addım olsa da, beynəlxalq miqyasda tam hüquqi qiymətin verilməməsi Azərbaycan cəmiyyətində dərin təəssüf doğururdu.

Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondu xüsusi fəallıq göstərdi. Fondun təşəbbüsü ilə dünyanın müxtəlif şəhərlərində keçirilən tədbirlər, sərgilər və təqdimatlar Xocalı həqiqətlərinin geniş auditoriyaya çatdırılmasına xidmət etdi. Nəşr olunan kitablar və sənədli materiallar informasiya müharibəsində mühüm rol oynadı.

Lakin siyasi maraqlar və ikili standartlar bir çox hallarda ədalətin bərqərar olmasına mane oldu. Xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən erməni lobbi dairələri bu məsələnin beynəlxalq gündəmdə obyektiv müzakirəsinə əngəllər törətdilər. Bu vəziyyət Azərbaycanın öz gücünə arxalanmaq qərarını daha da möhkəmləndirdi.

2023-cü ilin sentyabr ayında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkənin suverenliyi tam təmin olundu. Qarabağda qanunsuz silahlı birləşmələr zərərsizləşdirildi və separatizmə son qoyuldu. Bununla da Azərbaycan ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdi.

2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin Xocalıda Azərbaycan Bayrağını ucaltması tarixə qızıl hərflərlə yazıldı. Bu hadisə xalqın uzun illər gözlədiyi an idi. Bayrağın Xocalıda dalğalanması milli qürurun və suverenliyin rəmzinə çevrildi.

Prezident çıxışında qeyd etdi ki, Xocalısız və Xankəndisiz qələbə tam ola bilməzdi. Bu fikirlər xalqın hisslərini ifadə edirdi. Xocalı faciəsi Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri olaraq hər zaman yaddaşlarda yaşayırdı və şəhərin azad olunması həmin ağrının təsəllisi oldu.

Artıq 2026-cı ildir və “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində Xocalıya mərhələli köç prosesi davam edir. Müasir yaşayış kompleksləri, sosial obyektlər və infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Şəhər planlı şəkildə yenidən qurulur və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz mühit yaradılır.

Qayıdan ailələr üçün yeni evlər tikilir, məktəblər və uşaq bağçaları istifadəyə verilir. Səhiyyə müəssisələri müasir avadanlıqlarla təchiz olunur. Elektrik, su və qaz xətləri tam yenilənir, yollar asfaltlanır və kommunikasiya sistemləri qurulur.

Kənd təsərrüfatı və sahibkarlıq sahəsində dövlət dəstəyi proqramları tətbiq olunur. Xocalının münbit torpaqları yenidən əkilir, təsərrüfatlar qurulur. Gənclər üçün məşğulluq imkanları yaradılır və iqtisadi aktivlik artırılır.

“Ağıllı şəhər” konsepsiyasının tətbiqi Xocalının inkişafını sürətləndirir. Rəqəmsal idarəetmə sistemləri, təhlükəsizlik kameraları və ekoloji həllər şəhərin müasir simasını formalaşdırır. Bu yanaşma Xocalını regionun ən innovativ yaşayış məkanlarından birinə çevirməyi hədəfləyir.

Mədəni həyat da tədricən bərpa olunur. Tarixi abidələr restavrasiya edilir, mədəniyyət evləri və kitabxanalar fəaliyyətə başlayır. Xocalının zəngin mədəni irsi yenidən dirçəldilir və gələcək nəsillərə ötürülür.

Şəhərə qayıdan insanlar üçün bu torpağa yenidən ayaq basmaq həm sevinc, həm də kövrəklik anıdır. Uşaqlıq xatirələrinin yaşadığı küçələrdə yenidən həyatın canlanması insanlara böyük mənəvi güc verir. Bu qayıdış həm də ədalətin bərpasının canlı sübutudur.

Xocalıda bu gün yüksələn tikililər və dalğalanan üçrəngli bayraq gələcəyə inamın simvoludur. Faciənin izləri unudulmur, lakin artıq həmin izlər üzərində qurulan yeni həyat ümidi təmsil edir. Bu torpaqda həyat yenidən çiçəklənir.

Azərbaycan dövləti göstərdi ki, milli maraqlar və tarixi ədalət məsələsində qətiyyət əsas prinsiptir. Uzun illər davam edən mübarizə nəticə verdi və Xocalı öz sahiblərinə qovuşdu. Bu, yalnız siyasi uğur deyil, həm də mənəvi qələbədir.

Bu gün Xocalı artıq faciənin deyil, dirçəlişin və zəfərin simvoludur. Qayıdış prosesi davam etdikcə şəhər daha da inkişaf edir və möhkəmlənir. Azərbaycan xalqı sübut etdi ki, tarix nə qədər ağır olsa da, birlik və iradə ilə hər bir sınaqdan qalib çıxmaq mümkündür. Xocalının taleyi bunun ən parlaq nümunəsidir.