“Meyvəli” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin rəhbəri Əbülfət Qocayev - 2024-cü il 26 fevral tarixində Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxan Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ilk dəfə olaraq artıq işğaldan azad olunmuş Xocalı şəhərində anıldı. Bu hadisə təkcə anım mərasimi deyildi – bu, 32 illik həsrətin, ağrının və ədalət axtarışının tarixi bir mərhələsi idi. Uzun illər ərzində Xocalının adı faciə ilə yanaşı çəkilsə də, həmin gün artıq azad edilmiş torpaqda ucalan üçrəngli bayrağımız həmin ağrının yerini qürura və inama çevirdi. Azərbaycan xalqı öz şəhidlərinin ruhu qarşısında baş əyərək göstərdi ki, heç bir cinayət unudulmur, heç bir ədalətsizlik əbədi qalmır.

Həmin gün ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin təməlini qoydu. Dövlət başçısının çıxışı təkcə siyasi bəyanat deyil, həm də milli iradənin və strateji uzaqgörənliyin ifadəsi idi. Prezident vurğuladı ki, memorialın layihəsi illər öncə hazır olsa da, onun inşası məhz Xocalının özündə həyata keçirilməli idi. Çünki bu abidə yalnız bir xatirə kompleksi deyil, həm də torpağa qayıdışın və ədalətin bərpasının rəmzidir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin 2003–2020-ci illər ərzində apardığı məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycan iqtisadi, hərbi və diplomatik baxımdan gücləndi. Bu 17 illik dövr ərzində ölkənin bütün potensialı strateji hədəfə – ərazi bütövlüyünün bərpasına yönəldildi. Dövlət başçısının hər addımı, hər qərarı, hər beynəlxalq görüşü Azərbaycanın gələcək qələbəsinə hesablanmışdı. Bu uzunmüddətli hazırlıq nəticəsində Azərbaycan 2020-ci ildə tarixi bir dönüş nöqtəsinə çatdı.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının iradəsinin və dövlət rəhbərliyinin uzaqgörən siyasətinin məntiqi nəticəsi oldu. 44 gün ərzində əldə edilən qələbə 30 illik işğala son qoydu və beynəlxalq hüququn kağız üzərində qalmış prinsiplərini real güclə təmin etdi. Bu müharibə sübut etdi ki, Azərbaycan artıq regionun ən güclü dövlətlərindən biridir və öz haqqını özü bərpa etməyə qadirdir.

Azərbaycanın uzun illər ərzində dünyaya ünvanladığı “Xocalıya ədalət!” çağırışı təəssüf ki, beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən lazımi səviyyədə qarşılıq tapmadı. Baxmayaraq ki, artıq 18 ölkə Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıyıb, böyük dövlətlərin və nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların susqunluğu ədalət meyarlarına kölgə saldı. Bu biganəlik Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin təəssüf hissi doğursa da, milli iradəni daha da gücləndirdi.

Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusilə qeyd olunmalıdır. Fondun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində konfranslar, sərgilər, təqdimatlar keçirildi, kitablar və məqalələr nəşr olundu. Bu tədbirlər Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılmasında mühüm rol oynadı və informasiya müharibəsində Azərbaycanın mövqeyini gücləndirdi.

Bununla belə, erməni diasporunun xarici ölkələrdəki təsiri və bəzi dairələrin riyakar mövqeyi cinayətkarların cəzasız qalmasına şərait yaratmağa çalışdı. Lakin tarix göstərdi ki, gec də olsa ədalət zəfər çalır. Azərbaycan dövləti beynəlxalq aləmdən gözlədiyi dəstəyi görmədikdə, haqqını özü bərpa etdi və öz torpaqlarını işğaldan azad etdi.

2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağda qalan separatçı qüvvələr tamamilə zərərsizləşdirildi və Azərbaycanın suverenliyi bütün ərazilərində bərpa olundu. Bu, dövlətçilik tariximizin ən mühüm mərhələlərindən biri kimi yadda qaldı. Azərbaycan öz suveren hüququnu təmin edərək bölgədə yeni reallıq yaratdı.

2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin Xocalıda Azərbaycan Bayrağını qaldırması isə tarixi ədalətin simvoluna çevrildi. Həmin an təkcə siyasi hadisə deyil, həm də milli qürurun zirvəsi idi. Xocalıda ucalan bayraq bütün dünyaya mesaj verdi ki, Azərbaycan torpaqlarında separatizmə və işğala bir daha yer olmayacaq.

Artıq 2026-cı ildir və Xocalı sakinləri mərhələli şəkildə öz doğma torpaqlarına qayıdırlar. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində Xocalıda genişmiqyaslı tikinti və bərpa işləri aparılır. Müasir yaşayış kompleksləri, məktəblər, uşaq bağçaları, səhiyyə ocaqları, inzibati binalar inşa olunur. Şəhər ən müasir standartlara uyğun şəkildə yenidən qurulur.

Xocalıya qayıdan sakinlərin ilk addımları həm sevinc, həm də kövrəkliklə müşayiət olunur. Uzun illər didərgin həyatı yaşayan insanlar indi öz ata-baba torpaqlarında yeni həyat qururlar. Bu qayıdış təkcə fiziki köç deyil, həm də mənəvi dirçəlişdir. Hər ailənin həyətində əkilən bir ağac, hər ucaldılan ev gələcəyə inamın təzahürüdür.

Dövlət tərəfindən yaradılan sosial-iqtisadi şərait Xocalının qısa müddətdə regionun inkişaf edən mərkəzlərindən birinə çevriləcəyini göstərir. Yeni iş yerləri açılır, kənd təsərrüfatı və xidmət sahələri dirçəldilir. İnfrastruktur layihələri, yollar, kommunikasiya xətləri və enerji təminatı tamamilə yenilənir. Bu, Xocalının təkcə yaşayış məntəqəsi deyil, həm də iqtisadi potensiala malik bir şəhər kimi formalaşmasına imkan verir.

Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksi isə gələcək nəsillər üçün tarix dərsi olacaq. Bu kompleks həm şəhidlərin xatirəsini əbədiləşdirəcək, həm də dünya ictimaiyyətinə insanlığa qarşı törədilmiş cinayətləri xatırladacaq. Buraya gələn hər bir insan anlayacaq ki, ədalət gec də olsa bərpa olundu və bu torpaqlar öz həqiqi sahibinə qayıtdı.

2026-cı ildə artıq Xocalı yalnız faciə ilə deyil, həm də dirçəliş və qələbə ilə xatırlanır. Bu şəhər Azərbaycan xalqının iradəsinin, səbrinin və əzminin rəmzinə çevrilib. Uzun illər çəkən mübarizə nəticəsində Xocalı yenidən həyat qazanır və bu həyatın hər anında dövlətin qayğısı və xalqın birliyi hiss olunur.

Bu gün Xocalı sakinlərinin mərhələli şəkildə qayıdışı sübut edir ki, tarix yalnız ağrı ilə deyil, həm də zəfərlə yazılır. Azərbaycan xalqı öz qanı və canı bahasına torpaqlarını azad etdi, indi isə həmin torpaqlarda yeni bir gələcək qurur. Xocalının dirçəlişi bütövlükdə Azərbaycanın gücünün, ədalətə inamının və milli birliyinin ən parlaq təcəssümüdür.