2026-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Serbiya Respublikasına rəsmi səfəri müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi və strateji tərəfdaşlıq modelinin dərinləşdirilməsi baxımından xüsusi elmi və siyasi əhəmiyyətə malik hadisə kimi dəyərləndirilə bilər. Bu səfər iki ölkə arasında siyasi dialoqun inkişaf dinamikasını, iqtisadi inteqrasiyanın genişlənməsi istiqamətində atılan addımları və enerji təhlükəsizliyi sahəsində formalaşan yeni əməkdaşlıq konturlarını sistemli şəkildə əks etdirən mühüm diplomatik akt kimi çıxış etmişdir. Azərbaycan–Serbiya münasibətləri son illərdə qarşılıqlı etimad və strateji maraqlar üzərində qurulmuş sabit siyasi platformaya çevrilmişdir və 2026-cı il səfəri bu platformanın institusional əsaslarının daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət etmişdir.
Səfər çərçivəsində keçirilən görüşlər göstərmişdir ki, iki ölkə arasında münasibətlər yalnız diplomatik protokol xarakteri daşımır, həm də regional və qlobal səviyyədə geosiyasi maraqların uzlaşdırılması kontekstində mühüm funksional əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət başçısının Serbiyaya səfəri beynəlxalq münasibətlərdə orta gücə malik dövlətlərin qarşılıqlı tərəfdaşlıq modeli qurmaq istiqamətində atdığı addımların nümunəsi kimi çıxış edir. Bu baxımdan Azərbaycan və Serbiya arasında formalaşan əməkdaşlıq təkcə ikitərəfli münasibətlər deyil, həm də regional təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasına təsir göstərən amil kimi qiymətləndirilə bilər.
Siyasi dialoq səfərin əsas məzmun istiqamətlərindən birini təşkil etmişdir. Prezident İlham Əliyevin Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç ilə keçirdiyi görüşlərdə beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri – dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq kimi məsələlər ön plana çıxarılmışdır. Bu prinsiplər Azərbaycan və Serbiyanın xarici siyasət strategiyalarında ortaq mövqelərin mövcud olduğunu göstərir. Siyasi elmdə belə yanaşma “normativ uyğunluq modeli” kimi qiymətləndirilir və dövlətlər arasında uzunmüddətli tərəfdaşlığın əsasını təşkil edir.
Səfər zamanı aparılan müzakirələrdə regional təhlükəsizlik məsələləri də xüsusi yer tutmuşdur. Balkan regionu və Cənubi Qafqazda geosiyasi dinamikanın dəyişməsi, enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı kimi məsələlər tərəflərin ortaq maraqlarını formalaşdıran əsas faktorlar kimi qeyd olunmuşdur. Bu çərçivədə Azərbaycan və Serbiya arasında siyasi məsləhətləşmələrin intensivləşdirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar daxilində qarşılıqlı dəstəyin davam etdirilməsi və diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi prioritet istiqamətlər kimi müəyyən edilmişdir.
İqtisadi əməkdaşlıq səfərin strateji mahiyyətini müəyyən edən əsas istiqamətlərdən biri olmuşdur. Azərbaycan iqtisadiyyatının enerji resurslarına əsaslanan inkişaf modeli ilə Serbiyanın sənaye və infrastruktur potensialı arasında qarşılıqlı tamamlayıcı xüsusiyyətlər mövcuddur. Bu amil iqtisadi inteqrasiyanın genişlənməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Səfər zamanı tərəflər investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması və sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi ilə bağlı konkret istiqamətlər üzrə fikir mübadiləsi aparmışlar.
Enerji əməkdaşlığı səfərin əsas strateji komponentlərindən biri kimi çıxış etmişdir. Azərbaycanın Avropa enerji bazarında mövqelərinin möhkəmlənməsi və enerji resurslarının şaxələndirilmiş marşrutlarla ixracı siyasəti Serbiya üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu kontekstdə təbii qaz təchizatı, elektrik enerjisi istehsalı və enerji infrastrukturunun inkişafı sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi perspektivləri müzakirə edilmişdir. Enerji təhlükəsizliyi müasir beynəlxalq münasibətlərdə strateji prioritetlərdən biri hesab olunduğundan, bu sahədə əməkdaşlıq dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılıq və etimadın artmasına səbəb olur.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da səfərin mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilmişdir. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında yerləşən mühüm tranzit mərkəzi kimi çıxış edir və bu geostrateji mövqe Serbiya üçün də əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Tranzit daşımaların artırılması, multimodal nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və logistika infrastrukturlarının modernləşdirilməsi iki ölkə arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edə bilər. Bu sahədə həyata keçiriləcək layihələr regional iqtisadi sabitliyin gücləndirilməsi baxımından da mühüm rol oynayır.
Humanitar əməkdaşlıq səfərin sosial-mədəni aspektini təşkil edən əsas istiqamətlərdən biri olmuşdur. Təhsil, elm, mədəniyyət və turizm sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşməsinə şərait yaradır. Akademik mübadilə proqramları, birgə elmi tədqiqat layihələri və mədəni tədbirlər dövlətlərarası münasibətlərin sosial bazasını möhkəmləndirən amillər kimi çıxış edir. Bu kontekstdə humanitar diplomatiya dövlətlərin “yumşaq güc” strategiyalarının mühüm elementi kimi qiymətləndirilə bilər.
Səfər zamanı imzalanan sənədlər Azərbaycan–Serbiya münasibətlərinin hüquqi bazasının genişləndirilməsinə yönəlmişdir. Müxtəlif sahələri əhatə edən razılaşmalar iqtisadi, siyasi və humanitar əməkdaşlığın institusional əsaslarını gücləndirmişdir. Bu sənədlər dövlətlər arasında münasibətlərin sistemli inkişafını təmin edən mexanizmlərin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Paytaxt Belqradda keçirilən rəsmi tədbirlər diplomatik protokolun tələblərinə uyğun olaraq təşkil edilmiş və iki ölkə arasında münasibətlərin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirmişdir. Bu görüşlər yalnız siyasi dialoqun davamlılığını deyil, həm də qarşılıqlı hörmət və etimadın mövcudluğunu əks etdirmişdir. Diplomatik münasibətlərin simvolik elementləri – rəsmi qarşılanma mərasimləri, birgə bəyanatlar və dövlətlərarası görüşlər – beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin imicinin formalaşmasına təsir edən mühüm amillərdir.
Səfərin geosiyasi kontekstdə təhlili göstərir ki, Azərbaycan və Serbiya arasında əməkdaşlıq regional güc balansının qorunması baxımından əhəmiyyətli rol oynaya bilər. Enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və iqtisadi inteqrasiyanın genişləndirilməsi Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq formatlarının yaranmasına səbəb olur. Bu baxımdan Azərbaycan–Serbiya münasibətləri regional inteqrasiya proseslərinin mühüm komponentlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsi prizmasından yanaşdıqda, bu səfər dövlətlər arasında “strateji tərəfdaşlıq modeli”nin praktik tətbiq nümunəsi kimi çıxış edir. Bu model qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması, siyasi dialoqun davamlılığı və iqtisadi əməkdaşlığın institusional xarakter alması ilə səciyyələnir. Azərbaycan və Serbiya arasında formalaşan münasibətlər də məhz bu xüsusiyyətləri özündə ehtiva edir.
Nəticə etibarilə, 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya rəsmi səfəri Azərbaycan–Serbiya münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirən mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər çərçivəsində aparılan müzakirələr, imzalanan sənədlər və əldə olunan razılaşmalar iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün möhkəm zəmin yaratmışdır. Bu münasibətlər yalnız ikitərəfli formatda deyil, həm də regional və qlobal səviyyədə əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər.
Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasət strategiyasında Balkan istiqaməti mühüm yer tutur və Serbiya ilə əməkdaşlıq bu strategiyanın prioritet elementlərindən biri hesab olunur. Qarşılıqlı siyasi dəstək, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi və humanitar əlaqələr bu münasibətlərin davamlı inkişafını təmin edən əsas amillər kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı ildə Serbiyaya həyata keçirdiyi rəsmi səfər bu əməkdaşlığın institusional və strateji mahiyyətini bir daha təsdiqləmiş, iki ölkə arasında uzunmüddətli tərəfdaşlıq modelinin formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir.
Maştağa qəsəbəsi, 28 nömrəli tam orta məktəbin
Tarix müəllimi Həsən Xələfov