ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Cənab Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional diplomatiyanın, strateji tərəfdaşlıq siyasətinin və geosiyasi balansın elmi təhlili baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan siyasi mətn kimi qiymətləndirilə bilər. Bu bəyanat yalnız iki dövlət arasında münasibətlərin mövcud vəziyyətini əks etdirmir, həm də Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərini, təhlükəsizlik konsepsiyasını və iqtisadi əməkdaşlıq strategiyasını sistemli şəkildə təqdim edir. Çıxışın məzmunu göstərir ki, Azərbaycan Respublikası beynəlxalq münasibətlərdə aktiv aktor kimi çıxış edir və regionun geosiyasi proseslərinə təsir imkanlarını genişləndirir.
Müasir beynəlxalq sistemdə dövlətlərarası münasibətlərin xarakteri dəyişməkdə, regional güclərin rolu daha da artmaqdadır. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu xüsusi diqqət çəkir. ABŞ ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanatda qarşılıqlı əməkdaşlığın strateji xarakter daşıdığı, tərəflərin maraqlarının uzlaşdırıldığı və bu münasibətlərin uzunmüddətli perspektivə hesablandığı vurğulanır. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində qarşılıqlı asılılıq modelinin real təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər və dövlətlərin siyasi və iqtisadi maraqlarının paralel şəkildə formalaşdırılmasını əks etdirir.
Çıxışın mühüm istiqamətlərindən biri siyasi dialoqun gücləndirilməsi və etimad mühitinin möhkəmləndirilməsi ilə bağlıdır. Cənab Prezident İlham Əliyev bu əməkdaşlığı yalnız diplomatik münasibətlər səviyyəsində deyil, həm də iqtisadi, humanitar və təhlükəsizlik sahələrində geniş platforma üzərində qurulan sistemli tərəfdaşlıq kimi təqdim edir. Bu yanaşma müasir beynəlxalq münasibətlərdə sabitliyin təmin edilməsinin əsas şərtlərindən biri hesab olunur. Dövlətlər arasında institusional əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması tərəfdaşlığın davamlılığını təmin edir və uzunmüddətli siyasi sabitliyin əsasını yaradır.
Regional təhlükəsizlik məsələsi bəyanatın əsas məzmun xətlərindən biridir. Cənubi Qafqaz regionu uzun illər geosiyasi gərginliklər və münaqişələr fonunda inkişaf etmişdir. Post-münaqişə dövründə yeni siyasi reallıqlar formalaşmış və regionda sabitliyin təmin olunması prioritet məsələyə çevrilmişdir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülhün möhkəmləndirilməsi üçün iqtisadi əməkdaşlığın, nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin və regional inteqrasiyanın mühüm rol oynadığı qeyd olunur. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlərdə “iqtisadi əməkdaşlıq vasitəsilə sabitlik” modelinin tətbiqi kimi qiymətləndirilə bilər və qarşılıqlı iqtisadi maraqların münaqişə risklərini azaltdığını göstərir.
Enerji təhlükəsizliyi mövzusu da bəyanatda mühüm yer tutur. Azərbaycan Respublikası enerji resurslarının ixracı və beynəlxalq enerji layihələrinin həyata keçirilməsi sahəsində mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Cənab Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın enerji siyasətinin regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinə töhfə verdiyini vurğulayır. ABŞ ilə əməkdaşlıq bu istiqamətdə yeni imkanlar yaradır, enerji marşrutlarının şaxələndirilməsinə və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə şərait formalaşdırır. Enerji diplomatiyası müasir dövrdə dövlətlərin xarici siyasətində mühüm yer tutduğu üçün bu sahədə əməkdaşlıq geosiyasi sabitliyin formalaşmasına da təsir göstərir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanatın elmi təhlili göstərir ki, Azərbaycan–ABŞ münasibətləri yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsi ilə məhdudlaşmır. Bu münasibətlər regional təhlükəsizlik, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat və logistika, texnologiya və innovasiya sahələrində genişmiqyaslı fəaliyyət istiqamətlərini əhatə edir. Bu baxımdan münasibətlərin institusional əsaslar üzərində qurulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hüquqi və siyasi mexanizmlərin möhkəmləndirilməsi tərəflər arasında etimadı artırır və əməkdaşlığın davamlı inkişafını təmin edir.
Bəyanatda Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursu və milli maraqlar prinsipi də ön plana çəkilir. Cənab Prezident İlham Əliyev dövlətlərarası münasibətlərin qarşılıqlı hörmət və suverenlik prinsiplərinə əsaslanmalı olduğunu vurğulayır. Bu yanaşma beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə uyğun olmaqla yanaşı, dövlətlərin bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi çıxış etməsini təmin edir. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil mövqeyini qoruyaraq müxtəlif güc mərkəzləri ilə balanslaşdırılmış əməkdaşlıq həyata keçirir. ABŞ ilə münasibətlərin inkişafı da bu siyasətin mühüm elementlərindən biri kimi çıxış edir.
Geosiyasi baxımdan bəyanat regionda yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşdığını göstərir. Bu model qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsiplərinə əsaslanır. Nəqliyyat dəhlizlərinin açılması, regional logistika imkanlarının genişlənməsi və ticarət əlaqələrinin inkişafı regionun iqtisadi potensialını artırır. Bu proseslər yalnız iqtisadi nəticələr doğurmur, həm də siyasi sabitliyə və qarşılıqlı etimada müsbət təsir göstərir. İqtisadi inteqrasiya dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı gücləndirərək münaqişə risklərini azaldır və sülhün möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat diplomatik kommunikasiya baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu çıxış beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycanın siyasi mövqeyini, regional siyasətini və əməkdaşlıq prioritetlərini çatdıran strateji mesaj xarakteri daşıyır. Dövlət başçısının çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə aktiv rol oynadığını, sülh və əməkdaşlıq təşəbbüslərini dəstəklədiyini və regional sabitliyin təmin olunmasında maraqlı olduğunu nümayiş etdirir. Bu, ölkənin beynəlxalq imicinin möhkəmlənməsi və diplomatik nüfuzunun artması baxımından mühüm amil kimi çıxış edir.
Elmi yanaşma göstərir ki, bu bəyanat dövlət diplomatiyasının strateji planlaşdırma və kommunikasiya komponentlərinin vəhdətini əks etdirir. Burada siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələləri kompleks şəkildə təqdim olunur və dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri aydın şəkildə ifadə edilir. Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq münasibətlərdə praqmatik və realist siyasət yürütməsi bu çıxışda özünü açıq şəkildə göstərir. Dövlət ideoloji qarşıdurmalardan uzaq duraraq konkret nəticələrə yönəlmiş əməkdaşlıq modelini prioritet kimi müəyyənləşdirir.
Bəyanatın məzmunu Azərbaycanın qlobal və regional proseslərdə artan rolunu da nümayiş etdirir. Enerji layihələri, nəqliyyat dəhlizləri və iqtisadi təşəbbüslər ölkənin geostrateji əhəmiyyətini artırır. ABŞ ilə əməkdaşlıq bu proseslərin daha geniş miqyasda həyata keçirilməsinə şərait yaradır və Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi sistemdə mövqelərini möhkəmləndirir. Bu əməkdaşlıq qarşılıqlı fayda prinsiplərinə əsaslandığı üçün uzunmüddətli və davamlı xarakter daşıyır.
Nəticə etibarilə, ABŞ-ın vitse-prezidenti ilə görüş zamanı Cənab Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji əhəmiyyətə malik siyasi mətn kimi qiymətləndirilə bilər. Bu çıxış Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin inkişaf istiqamətlərini, regional təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq perspektivlərini, həmçinin Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərini elmi əsaslarla təqdim edir. Təhlil göstərir ki, bəyanat yalnız cari siyasi proseslərin deyil, həm də gələcək inkişaf strategiyasının konseptual çərçivəsini müəyyənləşdirir. Azərbaycan Respublikasının müstəqil, balanslaşdırılmış və praqmatik xarici siyasət kursu, regional sabitliyə verdiyi töhfə və beynəlxalq əməkdaşlığa açıq mövqeyi bu çıxışda sistemli şəkildə ifadə olunur və ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu aydın şəkildə nümayiş etdirir.

Maştağa qəsəbəsi, 28 №-li tam orta məktəbin
Tarix müəllimi Həsən Xələfov