ƏVVƏLİ BURADABugünkü buraxılışımızda Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin mahiyyəti, eləcə də ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında 2026-cı ilin əvvəlindən bu günə qədər müşahidə olunan mühüm proseslər, baş vermiş önəmli hadisələr barədə aia.az-ın suallarını Milli Məclisin deputatı, Parlamentin Hesablayıcı Komissiyasının sədri, Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı Parlament Assambleyasının sədr müavini, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri, iqtisad elmləri doktoru, professor Eldar Quliyevv cavablandırır.
- Yeri gəlmişkən, Münxen Təhlükəsizlik Konfransında iştirakı çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin France 24 telekanalına verdiyi müsahibəsində də diqqət çəkən əsas istiqamətlərdən biri məhz Azərbaycanın yeni geosiyasi tərəfdaşlıqlar və regional logistika layihələri vasitəsilə mövqeyini gücləndirməsi ilə bağlı idi. Xüsusilə ABŞ-la strateji tərəfdaşlıq və beynəlxalq nəqliyyat marşrutları ilə bağlı suallar Prezidentin gələcəyə yönəlmiş strateji baxışını nümayiş etdirdi...
- Tamamilə doğru qeyd etdiniz, həmin müsahibədə dövlət başçısı ABŞ Prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə formalaşan beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun təkcə regional layihə deyil, qlobal ticarət və təhlükəsizlik sisteminin elementi kimi təqdim etdi və Azərbaycanın əsas məqsədlərindən birinin də məhz Avropa ilə Asiya arasında yeni tranzit xətti yaratmaq olduğunu diqqətə çatdırdı. Prezidentin çıxışında diqqət çəkən məqam ondan ibarət idi ki, Ermənistan ərazisindən keçəcək seqmentin uzunluğu cəmi bir neçə on kilometrlə ölçülür, lakin strateji nəticələri regionun iqtisadi xəritəsini dəyişə bilər. Bakı təhlükəsizlik məsələlərini iqtisadi və texnoloji inkişafla paralel şəkildə irəlilətməyi prioritet hesab edir. Müsahibədə ABŞ Vitse-prezidentinin regiona səfərinin əhəmiyyəti də ayrıca qeyd edildi. Cənab Prezident bu səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçidi kimi qiymətləndirdi. Azərbaycanın dünyanın aparıcı gücü ilə strateji tərəfdaş statusu qazanması ölkənin beynəlxalq siyasi çəkisinin artmasının göstəricisi kimi təqdim edildi. Ümumilikdə müsahibənin xətti Prezident İlham Əliyevin xarici siyasət kursunun əsas istiqamətini açıq göstərir. Bu da ondan ibarətdir ki, Azərbaycan regional layihələrin iştirakçısı deyil, təşəbbüskarı olmağa çalışır. Lakin cənab Prezidentin müsahibəsi təkcə sülh gündəliyi ilə məhdudlaşmadı. Dövlət başçısının cavablarında suverenlik və ədalət məsələlərində də kompromissiz mövqe ortaya qoyuldu.
- Eldar müəllim, çox istərdim ki, bax elə bu son fikrinizi bir qədər geniş formada davam etdirəsiniz...
- Əlbəttə. Məsələn, Qarabağda qanunsuz separatçı rejimin rəhbərlərinə çıxarılmış məhkəmə hökmləri ilə bağlı sual Azərbaycan Prezidentinin dövlətçilik prinsiplərinə necə yanaşdığını nümayiş etdirdi. Dövlət başçısı açıq bildirdi ki, həmin şəxslər Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisində ağır cinayətlər törətmiş, müharibə cinayətlərinin təşkilatçıları olmuş və məhkəmə qarşısında cavab veriblər. Onların vəkillə təmin olunması, prosesin şəffaf keçirilməsi və sübutların təqdim edilməsi vurğulanmaqla hüquqi prosedurun legitimliyi ön plana çəkildi. Əfv ehtimalına dair sual qarşısında isə cənab Prezident yenə də prinsipial mövqe sərgilədi və məsələni tarixi ədalət kontekstində qiymətləndirdi. Bu yanaşma göstərdi ki, Azərbaycan üçün “yeni səhifə” anlayışı cəzasızlıq üzərində qurula bilməz.
- Zənnimcə müsahibənin Fransa ilə münasibətlərə dair hissəsi də kifayət qədər maraq doğurmuşdu...
- Yenə də sizin fikrinizlə razıyam. Cənab Prezident xatırlatdı ki, müharibədən əvvəl Parislə münasibətlər yüksək səviyyədə olub, lakin İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı məhz Fransanın tutduğu mövqe iki ölkə arasında gərginliyə səbəb olub. Macronun Fransaya rəhbərliyi dövründə yaranmış fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Azərbaycan tərəfinin gərginliyin təşəbbüskarı olmadığı xüsusi vurğulandı. Prezident İlham Əliyevin əsas mesajı aydındır: iki suveren dövlət qarşılıqlı hörmət prinsipi əsasında münasibətlərini tənzimləməlidir. Tamamilə haqlı olaraq, Fransanın ərazi bütövlüyü prinsipini digər regionlarda müdafiə etdiyi halda, Azərbaycan məsələsində fərqli mövqe tutması ziddiyyət kimi təqdim olundu. Eyni zamanda, cənab Prezident Kopenhagen görüşünün müsbət atmosferdə keçdiyini və münasibətlərin normallaşması üçün siyasi iradənin mövcud olduğunu bildirdi. Beləliklə, müsahibənin bu xətti Prezident İlham Əliyevin dövlət suverenliyi, hüquqi məsuliyyət və qarşılıqlı hörmət prinsiplərini prioritet hesab etdiyini nümayiş etdirir.
- Eldar müəllim, əlbəttə ki, ölkəmizin dinamik inkişaf edən xarici əlaqələrindən danışarkən Azərbaycanın müsəlman ölkələri və Türk dövlətləri ilə münasibətlərini hər zaman xüsusi diqqət mərkəzində saxladığını qeyd etmək lazımdır. Təsadüfi deyil ki, yanvarın 5-də cənab Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə toxunduğu mühüm məqamlardan biri də ölkəmizin Mərkəzi Asiya Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv seçilməsi ilə bağlı oldu. Bu hadisəni necə şərh edə bilərsiz?
- Hesab edirəm ki, bu qərarın qəbul edilməsini şərtləndirən mühüm amillərdən biri Azərbaycanın coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşməsinə baxmayaraq, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə dərin tarixi, mədəni və strateji bağlara malik olmasıdır. Son illər həyata keçirilən enerji, nəqliyyat və kommunikasiya layihələri Azərbaycanı regionlararası əməkdaşlığın əsas aparıcı qüvvələrindən birinə çevirib. Xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında Xəzərin dibi ilə enerji və fiber-optik kabellərin çəkilməsi ilə bağlı razılaşmalar regional inteqrasiyanın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan bölgənin gələcək inkişaf trayektoriyasını dəyişən amillərdir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin yekdil qərarla Azərbaycanı bu platformaya qəbul etməsi dövlətimizin artan çəkisinin, qarşılıqlı etimadın və cənab Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi təşəbbüsü isə həm rəmzi, həm də praktik baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu təklif türk dövlətləri arasında strateji həmrəyliyin, qarşılıqlı etimadın və ortaq təhlükəsizlik anlayışının gücləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan artıq ikitərəfli formatda bir çox ölkələrlə, xüsusilə Türkiyə ilə uğurlu hərbi əməkdaşlıq modeli qurub. Birgə təlimlərin çoxtərəfli müstəviyə daşınması isə regional sabitliyin möhkəmlənməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilməlidir. Bütün bunlar göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan yalnız regional deyil, daha geniş coğrafiyada təhlükəsizlik və əməkdaşlıq gündəliyini formalaşdıran fəal aktora çevrilib.
- İcazənizlə mən diqqətinizi Prezident İlham Əliyevin daha bir müsahibəsinə yönəltmək istərdim. Necə bilirsiz, dövlət başçısının 2026-cı il 20 yanvar tarixində Davos İqtisadi Forumu çərçivəsində “Euronews” televiziyasına verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın tutduğu mövqeyi, regional sülhə verdiyi töhfəni və müstəqil siyasi xəttinin mahiyyətini daha dolğun şəkildə əks etdirmədimi?
- Mən həmin müsahibəni yaxşı xatırlayıram. Dövlət başçısının açıqlamaları bir daha göstərdi ki, Azərbaycan dəyişən qlobal reallıqları düzgün qiymətləndirən və bu reallıqlar fonunda milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edən ölkədir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı vacib məqamlardan biri məhz beynəlxalq münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyması ilə bağlı idi. Cənab Prezident açıq şəkildə bildirdi ki, bu gün dünyada klassik hüquqi mexanizmlərin yerini getdikcə daha çox “güc qaydası” tutmaqdadır. Lakin bu mürəkkəb şəraitdə belə, Azərbaycanın atdığı bütün siyasi, hərbi və diplomatik addımlar beynəlxalq hüquqa və ümumi dəyərlərə tam uyğun olub. Suverenliyin və ərazi bütövlüyünün bərpası da məhz bu prinsipial yanaşmanın nəticəsi kimi dəyərləndirilir. Məhz bu yanaşma da Azərbaycanın haqlı mövqeyinin beynəlxalq müstəvidə qəbul olunmasının əsas səbəblərindən biridir. Müsahibədə Cənab Prezidentin Avropa Parlamenti ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər isə Azərbaycanın müstəqil siyasətə sadiqliyini bir daha açıq şəkildə ortaya qoyur. Qərəzli yanaşmalara artıq reaksiya verilməməsi rəsmi Bakının emosional deyil, praqmatik və özünəinamlı siyasət yürütdüyünü göstərir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, bu tənqidlərin arxasında Azərbaycanın müstəqil qərarlarını qəbul edə bilməyən müəyyən lobbi qruplarının maraqları dayanır. Azərbaycan isə öz yolunu, milli maraqlara əsaslanan strateji xəttini dəyişmədən davam etdirir.
- Eldar müəllim son olaraq mart ayının 3-də Bakıda keçirilmiş Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının 12-ci iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurasının 4-cü toplantısında müzakirə olunan məsələlərin və əldə edilmiş nəticələrin əhəmiyyəti barədə fikirlərinizi öyrənmək istərdim.
- Bu mötəbər beynəlxalq tədbir ilk növbədə bir daha göstərdi ki, enerji təhlükəsizliyi artıq təkcə iqtisadi məsələ deyil, geosiyasi sabitliyin əsas sütunlarından biridir. Son onilliyin təcrübəsi sübut edib ki, məhz dialoq, koordinasiya və davamlı məsləhətləşmələr sayəsində ən mürəkkəb sınaqlar belə fürsətə çevrilə bilər. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, tərəfdaşların müntəzəm şəkildə bir araya gələrək görülən işləri təhlil etmələri və növbəti mərhələləri planlaşdırmaları bu təşəbbüsün dayanıqlığını təmin edən əsas amildir. Son 12 ildə regionun müxtəlif siyasi və iqtisadi çətinliklərlə üzləşdiyi inkarolunmaz faktdır. Lakin Azərbaycan hətta belə bir şəraitdə də öz tərəfdaşları ilə birlikdə enerji təchizatında sabitliyi qorumağa nail ola biliblər. Və bu, çox böyük uğurdur. Bu gün bir sıra ölkələrin enerji təhlükəsizliyinin real təminatında Bakının rolu artıq mübahisə mövzusu deyil, gündəlik həyatın hiss olunan reallığıdır. Hər illik görüşdə “irəliləyiş” anlayışının əsas xətt kimi səslənməsi də təsadüfi deyil – çünki hər mərhələ konkret nəticələrlə müşayiət olunur. Avropa bazarında mövcudluğun genişləndirilməsi strategiyası da bu ardıcıl siyasətin tərkib hissəsidir. Almaniya və Avstriyaya qaz ixracının başlanması ilə Avropa İttifaqında Azərbaycan qazını alan ölkələrin sayı 10-a çatıb. Bu, təkcə coğrafiyanın genişlənməsi deyil, həm də etimadın artması deməkdir. Qlobal güc mərkəzləri ilə koordinasiya olunmuş siyasət Azərbaycanın enerji gündəliyini regional çərçivədən çıxararaq daha geniş miqyasda təsirli edir.
- Eldar müəllim, hər zaman olduğu kimi, səmimi və ətraflı müsahibənizə görə Sizə həm oxucularımız adından, həm də bütün redaksiya heyətimiz adından səmimi minnətdarlığımızı bildirirəm. Sağ olun, sağlıqla qalın.
- Mən də sizə dolğun və məzmunlu suallarınıza görə təşəkkür edirəm. Sağ olun.
Söhbətləşdi: Azər Məmmədov
