Prezident İlham Əliyevin ABŞ-ın Vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Azərbaycana səfəri zamanı verdiyi bəyanatlar və imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya iki ölkə arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Bu səfər təkcə diplomatik hadisə deyil, regional və qlobal miqyasda siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik balansına təsir edən mühüm proses kimi qiymətləndirilir.
Prezident İlham Əliyev mətbuata bəyanatında vurğuladı ki, Azərbaycan Tramp–Vens administrasiyasının ölkəmizə göstərdiyi müsbət münasibəti yüksək qiymətləndirir. Altı ay əvvəl Vaşinqtonda Prezident Donald Trampla keçirilmiş tarixi görüş və Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın hazırlanması üçün işçi qrupunun yaradılması bu gün imzalanan sənədin əsasını təşkil edib. Dövlət başçısının sözlərinə görə, bu sənəd ikitərəfli əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır və münasibətləri institusional səviyyədə daha da möhkəmləndirir.
Münasibətlərin yeni mərhələsi regionda sülh prosesləri ilə də birbaşa bağlıdır. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Ermənistan və Azərbaycan arasında əldə olunmuş sülh razılaşmaları Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitlik üçün real zəmin yaradıb. Artıq tərəflər sülh şəraitində yaşamağa başlayıb və bu proses təkcə siyasi deyil, həm də iqtisadi əməkdaşlıq müstəvisində özünü göstərməkdədir.
Bu kontekstdə xüsusi diqqət çəkən layihələrdən biri Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu – TRIPP layihəsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu marşrut Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirməklə yanaşı, Azərbaycan, Ermənistan və digər region ölkələri üzərindən Asiya ilə Avropanı əlaqələndirən genişmiqyaslı nəqliyyat və logistika dəhlizi rolunu oynayacaq. Bu layihə regionda ticarətin, tranzitin və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına ciddi təkan verəcək.
Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya yalnız nəqliyyat və enerji sahələrini deyil, iqtisadi sərmayələr, süni intellekt, rəqəmsal infrastruktur və təhlükəsizlik əməkdaşlığı kimi mühüm istiqamətləri də əhatə edir. Sənəddə qeyd olunur ki, Azərbaycan və ABŞ enerji, nəqliyyat və rəqəmsal infrastruktur sahələrində birgə layihələri genişləndirməyi, süni intellekt mərkəzlərinin yaradılması və texnoloji əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi planlaşdırır. Bu isə Azərbaycanın regionda innovasiya və texnologiya mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində mühüm addım hesab olunur.
Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq da Xartiyanın əsas istiqamətlərindən biridir. Antiterror mübarizəsi, kibertəhlükəsizlik, müdafiə sənayesi məhsullarının satışı və humanitar minatəmizləmə sahəsində əməkdaşlıq məsələləri sənəddə xüsusi yer tutur. Bu isə iki ölkənin yalnız siyasi tərəfdaş deyil, eyni zamanda strateji təhlükəsizlik tərəfdaşı olduğunu göstərir.
Vitse-prezident Ceyms Devid Vensin səfəri və imzalanan sənədlər göstərir ki, ABŞ–Azərbaycan münasibətləri artıq klassik diplomatik əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxaraq genişmiqyaslı strateji tərəfdaşlıq modelinə çevrilir. Bu tərəfdaşlıq regional sülhün möhkəmlənməsinə, iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə və Cənubi Qafqazın qlobal nəqliyyat, enerji və texnologiya xəritəsində mövqeyinin güclənməsinə xidmət edir.
ABŞ–Azərbaycan strateji tərəfdaşlığının formalaşması qlobal geosiyasi proseslər kontekstində də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Enerji təhlükəsizliyi, alternativ nəqliyyat dəhlizləri, rəqəmsal transformasiya və süni intellekt kimi sahələr bu gün dünya siyasətinin əsas gündəmini təşkil edir. Azərbaycan bu sahələrdə regional aktor olmaqla yanaşı, artıq qlobal proseslərin də aktiv iştirakçısına çevrilməkdədir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynaması, onların böyük əksəriyyətinin NATO üzvü olması ölkəmizin geosiyasi çəkisini daha da artırır. Bu fakt ABŞ–Azərbaycan münasibətlərini təkcə ikitərəfli formatda deyil, həm də beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturası kontekstində strateji səviyyəyə yüksəldir.
Yeni imzalanmış Xartiya çərçivəsində nəzərdə tutulan iqtisadi və texnoloji əməkdaşlıq modelləri Azərbaycan iqtisadiyyatının struktur transformasiyasına xidmət edir. Sərmayə axınlarının artması, özəl sektorun fəal iştirakı, rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi və innovasiya mühitinin formalaşması ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyası ilə üst-üstə düşür.
Strateji tərəfdaşlığın təhlükəsizlik komponenti regional sabitliyin əsas təminat mexanizmlərindən biri kimi çıxış edir. Antiterror əməkdaşlığı, kibertəhlükəsizlik sahəsində koordinasiya, müdafiə sənayesində birgə fəaliyyət və humanitar minatəmizləmə sahəsində texnoloji dəstək regionda dayanıqlı təhlükəsizlik sisteminin formalaşmasına xidmət edir.
Bu proseslər göstərir ki, ABŞ–Azərbaycan münasibətləri artıq situativ maraqlara deyil, uzunmüddətli strateji hədəflərə əsaslanan institusional tərəfdaşlıq modelinə çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən balanslı və çoxşaxəli xarici siyasət Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərini daha da gücləndirir, ölkəni regionda sabitliyin, əməkdaşlığın və inkişafın əsas dayaqlarından birinə çevirir. ABŞ ilə qurulan yeni strateji tərəfdaşlıq isə bu prosesin mühüm siyasi və geostrateji dayağı kimi çıxış edir.

M. Ə. Sabir adına 259 nömrəli tam orta məktəb
Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi
Rüstəmova Əliyeva Günay